Osoby ubiegające się o azyl mają zakaz pracy w początkowym okresie pobytu w Niemczech. Zasada ta obowiązuje zasadniczo tak długo, jak długo trwa pobyt w ośrodku dla uchodźców, choć w wielu przypadkach podjęcie pracy może być dozwolone już po trzech miesiącach.
Po upływie (co najmniej) trzech miesięcy osoby ubiegające się o azyl, które posiadają zezwolenie na pobyt lub już otrzymały tolerancję, zasadniczo potrzebują zgody Federalnej Agencji Pracy (BA) na uzyskanie pozwolenia na pracę. W tym celu przeprowadzana jest kontrola warunków pracy, aby zapewnić odpowiednie wynagrodzenie i równoważne warunki pracy dla pracowników zagranicznych. Do upływu 48. miesiąca wnioski o zezwolenie na pracę należy składać w urzędzie ds. cudzoziemców, który przekazuje je do BA. W tym okresie zezwolenie na pracę wydawane jest wyłącznie na konkretne stanowisko. Po upływie 48. miesiąca pobytu osoby posiadające zezwolenie na pobyt lub zezwolenie na tymczasowy pobyt otrzymują zezwolenie na pracę od Urzędu ds. Cudzoziemców bez dalszej weryfikacji przez Federalną Agencję Pracy.
Zezwolenia na pracę nie otrzymują osoby ubiegające się o azyl, które są zarejestrowane w Niemczech krócej niż trzy miesiące, muszą opuścić kraj lub wkrótce zostaną deportowane. To samo dotyczy osób ubiegających się o azyl oraz osób z zezwoleniem na pobyt tymczasowy pochodzących z bezpiecznych krajów pochodzenia.
Osoby posiadające zezwolenie na pobyt jako uznani uchodźcy mogą pracować w pełnym wymiarze godzin. Wszystkie osoby posiadające zezwolenie na pobyt z przyczyn międzynarodowych, humanitarnych lub rodzinnych mogą bowiem co do zasady pracować bez żadnych ograniczeń – również na własny rachunek.
Decyzje BAMF w sprawie azylu i ich konsekwencje dla dostępu do rynku pracy
BAMF (Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców) rozpatruje wnioski o azyl składane przez osoby ubiegające się o azyl, a tym samym decyduje również o dostępie do rynku pracy. Postępowanie to trwa średnio około jedenastu miesięcy (dane BAMF, stan na czerwiec 2026 r.), jednak czas jego trwania może się różnić w zależności od kraju pochodzenia. Istnieją następujące możliwości:
1. Wnioskodawcy otrzymują w Niemczech azyl jako osoby prześladowane politycznie.
2. Wnioskodawcy zostają uznani za uchodźców i otrzymują ochronę zgodnie z Konwencją genewską dotyczącą statusu uchodźców, jeśli w kraju pochodzenia ich życie lub wolność są zagrożone ze względu na pochodzenie etniczne, religię, obywatelstwo, przynależność do grupy społecznej lub przekonania polityczne.
Obie grupy otrzymują na trzy lata zezwolenie na pobyt, które uprawnia je do nieograniczonego wykonywania pracy. Następnie sprawdzane jest, czy sytuacja w kraju pochodzenia uległa poprawie. Po pięciu latach pobytu można uzyskać zezwolenie na osiedlenie się, o ile spełnione są pozostałe warunki (środki utrzymania, znajomość języka niemieckiego itp.); w przypadku szczególnie dobrej znajomości języka (poziom C1 GER) i zdecydowanie wystarczających środków utrzymania jest to możliwe już po trzech latach.
3. Ochrona uzupełniająca jest przyznawana, jeśli w kraju pochodzenia istnieje poważne zagrożenie, takie jak kara śmierci, tortury, poniżające traktowanie, kary lub zagrożenie życia w wyniku konfliktów zbrojnych.
Również te osoby otrzymują zezwolenie na pobyt na trzy lata, a po upływie pięciu lat możliwe jest uzyskanie zezwolenia na osiedlenie się. Zezwolenie na pobyt nie zostanie przedłużone, jeśli ustanie przyczyna jego wydania.
4. Zakaz wydalenia – osoby ubiegające się o azyl nie mogą zostać wydalone, jeśli wydalenie jest niedopuszczalne zgodnie z Europejską Konwencją Praw Człowieka (EKPC). Zakaz wydalenia ma zastosowanie, gdy powrót do kraju docelowego wiąże się z poważnym zagrożeniem, na przykład w przypadku istniejącej choroby, gdy w kraju docelowym nie jest możliwe zapewnienie odpowiedniego leczenia.
W tym przypadku przyznawane jest zezwolenie na pobyt na okres co najmniej jednego roku, z możliwością przedłużenia. Praca zarobkowa jest dozwolona bez ograniczeń. Po upływie pięciu lat możliwe jest uzyskanie stałego zezwolenia na osiedlenie się, o ile spełnione są pozostałe warunki (środki utrzymania, znajomość języka niemieckiego itp.).
5. Odrzucenie wniosku o azyl. Uchodźcom grozi deportacja, jeśli nie złożą skargi w odpowiednim terminie. Podjęcie pracy nie jest dozwolone – chyba że zostanie wydane zezwolenie na pobyt tymczasowy.
6. Niedopuszczalność wniosku o azyl ze względu na właściwość innego państwa członkowskiego. Federalny Urząd ds. Migracji i Uchodźców (BAMF) może deportować uchodźców do innego (właściwego dla nich) kraju UE. Również w tych przypadkach wykonywanie pracy w Niemczech jest niedozwolone.
Możliwości kształcenia zawodowego
Każda osoba pochodzenia migracyjnego w Niemczech może rozpocząć szkolne kształcenie zawodowe, niezależnie od kraju pochodzenia, czasu przebywania w Niemczech oraz posiadanego statusu pobytu. W tym przypadku nie trzeba również zwracać się o zgodę do urzędu ds. cudzoziemców. Nie dotyczy to jednak kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwie. W tym przypadku wymagane jest zezwolenie na pracę wydane przez urząd ds. cudzoziemców. Należy w tym celu przedłożyć umowę o praktykę zawodową. W przypadku osób przybywających do Niemiec w ramach ustawy o imigracji pracowników wykwalifikowanych konieczna jest kontrola pierwszeństwa przeprowadzana przez Federalną Agencję Pracy. Osoba, która jako uchodźca rozpoczyna praktykę zawodową w Niemczech, powinna mieć prawo pozostać w Niemczech przez cały okres trwania szkolenia – a po jego zakończeniu otrzymać dodatkowe sześć miesięcy na poszukiwanie pracy. Na czas szkolenia dostępne są możliwości wsparcia finansowego, zarówno w przypadku statusu tolerancji, jak i zezwolenia na pobyt. Szczegółowe informacje na temat tego, które grupy osób mogą w danym momencie korzystać z różnych instrumentów wsparcia, można znaleźć tutaj. Osoby, którym przyznano prawo do azylu, nie muszą przestrzegać żadnych okresów oczekiwania. Osoby, które po zakończeniu nauki zostaną zatrudnione w miejscu kształcenia lub znajdą pracę gdzie indziej, otrzymują zezwolenie na pobyt na kolejne dwa lata.