Kaçış ve sığınma: Koruma türleri ve ikamet statüsü

Günlük hayatta “mülteci” terimi, Almanya’ya kaçan kişileri tanımlamak için sıklıkla kullanılır. Ancak hukuki anlamda bu terim, yalnızca Cenevre Mülteci Sözleşmesi uyarınca tanınan mültecileri kapsar. İltica sürecini tamamladıktan sonra ise herkes bu koruma statüsünü almaz. İltica sürecinin olumlu sonuçlanması halinde aşağıdaki koruma statüleri söz konusu olabilir:

  • Cenevre Mülteci Sözleşmesi uyarınca mülteci statüsünün tanınması (2024/1347 sayılı (AB) Tüzüğü’nün 13. maddesi)
  • Alman Anayasası’nın (GG) 16a maddesi uyarınca sığınma hakkının tanınması
  • Mülteci statüsü tanınmayan ve sığınma hakkı verilmeyen, ancak menşe ülkelerinde ciddi zarara maruz kalma tehlikesi bulunan mültecilere ikincil koruma sağlanır (2024/1347 sayılı (AB) Tüzüğü’nün 18. maddesi).
  • Bu üç koruma biçimi geçerli değilse, ancak menşe ülkede can, beden veya özgürlük açısından ciddi bir tehlike varsa ya da geri gönderme insan haklarına aykırı olacaksa, sınırdışı edilme yasağı söz konusudur (İkamet Kanunu’nun (AufenthG) 25. maddesinin 3. fıkrası ile 60. maddesinin 5. veya 7. fıkrası).

Bu kişi gruplarına, İkamet Kanunu’nun (AufenthG) 25. maddesinin 1–3. fıkraları uyarınca, elektronik çipli kart şeklinde bir ikamet izni verilir.

İltica başvurusunda bulunan kişilere, iltica prosedürüne ilişkin karar verilene kadar ikamet izni verilir (İltica Kanunu’nun 55. maddesi, AsylG). 

İltica başvurusu reddedilen mülteciler, ülkeden ayrılmakla yükümlüdür. Ancak belirli nedenlerle ülkeden ayrılmaları mümkün değilse, “tolere edilen” statüsü alırlar (İkamet Kanunu’nun 60a. maddesi).

Diğer hükümler ve daha ayrıntılı açıklamalar için BAMF’nin web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Koruma statüsünün verilmesinde, diğer faktörlerin yanı sıra menşe ülkeleri de belirleyici öneme sahiptir. Güvenli menşe ülkelerinden gelen kişilerin ikamet izni alma şansı daha düşüktür. Hangi menşe ülkelerinin güvenli kabul edileceği, , “Güvenli Menşe Ülkelerin Yasal Düzenlemeyle Belirlenmesi ve Sınır Dışı Tutukluluğu ile Ülke Dışına Çıkma Gözetimi Sırasında Avukat Temsilciliğinin Kaldırılmasına DairKanun”un yürürlüğe girmesinden bu yana, Anayasa’nın 16a maddesi uyarınca sığınma mı yoksa uluslararası koruma mı söz konusu olduğuna bağlıdır. Anayasa’nın (GG) 16a. maddesinin 3. fıkrasının 1. cümlesi anlamında güvenli menşe ülkeleri, İltica Kanunu’nun Ek II’sinde listelenmiştir (bkz. İltica Kanunu’nun 29a. maddesi). Uluslararası koruma alanında, 12 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe giren Ortak Avrupa İltica Sistemi (GEAS) reformundan bu yana, güvenli menşe ülkeleri öncelikle Avrupa Birliği (AB) düzeyinde belirlenmektedir. AB genelinde geçerli olan bu güvenli menşe ülkeleri listesi, Birlik içinde uluslararası koruma için ortak bir prosedürün getirilmesine ilişkin (AB) 2024/1348 sayılı Tüzüğün II. Ekinde yer almaktadır. Buna ek olarak, Federal Hükümet bir kanun hükmünde kararname yoluyla başka güvenli menşe ülkeleri de belirleyebilir (bkz. Sığınma Kanunu’nun 29b. maddesi ve (AB) 2024/1348 sayılı Tüzüğün 64. maddesi). 

GEAS reformu ve bunun Alman iltica mevzuatı üzerindeki etkileri hakkında ayrıntılı bilgiler, İltica ve Göç BilgiAğı tarafından derlenmiştir. 

Çocuklar, gençler veya engelli kişiler gibi birçok sığınma başvurusunda bulunan kişinin özel koruma ihtiyaçları ve buna bağlı hakları bulunmaktadır; sığınma sürecinde bu hususlara özen gösterilmesi gerekmektedir. SENSA Projesi – Saksonya-Anhalt ve Thüringen’deki sığınma başvurusunda bulunan kişilerin özel koruma ihtiyaçlarına ilişkin farkındalık yaratma projesi, adil ve hukuki güvenceye sahip sığınma süreçlerinin sağlanabilmesi için bu koruma ihtiyaçlarının tespit edilmesine destek olmaktadır. Proje, örneğin sığınma sürecine dahil olan herkes için – uzman danışmanlık hizmetleri, refakatsiz küçüklerin vasileri ve koruma ihtiyacı duyanların kendileri de dahil olmak üzere – eğitim programları, uzman konferansları, ağ oluşturma fırsatları ve bilgilendirme materyalleri sunmaktadır. Saksonya-Anhalt’ta proje, Saksonya-Anhalt Mülteci Konseyi tarafından yürütülmektedir.